Với ý tưởng đưa cây sen trồng trên đất lúa trũng kém hiệu quả, đến nay sau 6 tháng thành lập, 4 tháng trồng cây, những người thực hiện dự án hoa sen Vân Đài (xã Chí Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình) đã bắt đầu đạt được một số thành tích nhất định.
Các giống sen được trồng
HTX đã chọn lọc trồng được 14 giống hoa sen, bao gồm 3 giống lấy hoa cắm cành, 3 giống lấy hoa ướp trà, 2 giống sen lấy hạt, 2 giống lấy ngó, 2 giống lấy củ và 2 giống làm cảnh. Mỗi chủng loại giống đểu có những đặc điểm nổi trội:
 |
 |
| Sen quan âm lấy hoa | Sen ngàn cánh lấy hoa |
 |
|
| Sen lấy hoa super | |
1. Giống sen lấy hoa cắm cành:
Cho năng suất hoa cao, (45.000 bông/1.000 m2/6 tháng) mảu sắc hoa đẹp, hoa bền, có hương thơm nhẹ, rất thích hợp việc cắm lẵng, cắm lọ, cắm trong nhà, hội nghị, có thể coi là loại hoa cắm chủ lực vào mùa hè ở miền Bắc Việt Nam hiện nay.
2. Giống sen lấy hoa ướp trà:
Cho năng suất hoa cao (40.000 bông/1.000 m2/6 tháng), có hương thơm đậm đà, đặc trưng của vị sen, có nhiều nhị (hạt gạo) để ướp chè sen. Khi ướp trà, hương hoa sen hòa quyện với hương vị của chè tạo ra 1 loại hương thơm đặc trưng của “chè – sen”, mà có lẽ chỉ ở Việt Nam mới có, uống vào tốt cho sức khỏe, trí lực.
3. Giống sen lấy hạt:
Hoa nhiều, tỷ lệ đậu quả rất cao (98%), hạt to, trọng lượng hạt lớn, năng suất hạt cao, hạt ăn ngon, bùi, phân tích có hàm lượng đường tổng số cao, hàm lượng các loại vitamin cao hơn các giống sen khác, dùng để chế biến các loại sữa sen, mứt sen, bột dinh dưỡng sen, và rất nhiều sản phẩm khác.
4. Giống sen lấy ngó:
Cây đẻ nhánh rất khỏe, nên ra rất nhiều ngó, ngó sen to, mập, trắng muốt, ăn giòn, ngọt, dùng làm nộm, sào, và các phương thức chế biến thay rau khác, vừa bổ dưỡng vừa an toàn (ngó sen sinh trường ở môi trường dưới nước, hầu như không có sâu, bệnh gây hại).
5. Giống sen lấy củ:
Cây có bộ lá xanh tốt, khỏe mạnh, ít hoa, nhưng bù lại cây rất sai củ, củ to, mập, có nhiều đốt củ hình tròn, ăn bở, không sượng, dùng để ninh xương, sào và các phương thức chế biến thay rau khác, vừa bổ dưỡng vừa an toàn (củ sen sinh trường ở môi trường dưới nước, hầu như không có sâu, bệnh gây hại).
6. Giống sen làm cảnh:
Giống sen này có 1 đặc tính là rất sai hoa, hoa lộ trên mặt lá, nhìn xa hầu như toàn thấy hoa nở, cảnh hoa màu trắng, hồng, đỏ, thời gian hoa nở kéo dài từ hạ sang thu, rất thích hợp cho chụp ảnh (đặc biệt với những người yêu thích thiên nhiên, nghệ thuật).
Cả 6 nhóm giống sen trên đều có những ưu điểm nổi trội của của nhóm mình mà các giống sen ở nhóm khác không có, chính vì những đặc trưng mang tính khác biệt đó, mà chúng đã đáp ứng được mọi nhu cầu của người sản xuất và cả người tiêu dùng.
Mặc dù mới bắt đầu và đầu tư được 4 tháng của năm thứ nhất, nhưng cả 6 nhóm sen trên được trồng ở HTX hoa sen Vân Đài, với diện tích 5,0 ha đều đã có sản phẩm và được thị trường đón nhận.
Các chế phẩm khác từ sen
Không chỉ các sản phẩm thô, mà các sản phẩm đã có qua sơ chế, chế biến như chè ướp sen, sữa sen, rượu sen, ngó sen, củ sen muối… cũng đã được những xã viên của HTX hoa sen Vân Đài làm ra từ cây sen.
Hiện nay mỗi ngày các đơn đặt hàng từ Hà Nội, gửi về rất nhiều, với tiện ích của thương mại điện tử, các khách hàng có thể chưa gặp trực tiếp người bán hàng, mả chỉ thông qua mạng Internet để thấy hình ảnh trang trại sen, hình ảnh các sản phẩm sen để đặt hàng.
Cũng đã nhiều chủ trang trại, HTX, doanh nghiệp đã đến đặt hàng mua giống và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trồng sen, nhân rộng mô hình này.
 |
 |
| Người đam mê hoa sen của HTX | Thu hoạch, bao gói sen |
Thành công thay đổi tư duy của người nông dân
Tuy nhiên, thành công lớn nhất dự án có lẽ không phải là tạo ra sản phẩm nhìn thấy mà là thông qua việc trồng sen, đã thay đổi được một phần tư duy, suy nghĩ của những người nông dân, những người chỉ quen với cây lúa, bây giờ họ đã bắt đầu nhận ra rằng 1 sào ruộng cấy lúa (360m2), 1 vụ được 200 – 250 kg thóc, (sau khi trừ chi phí chỉ còn có 50-60 kg), nhưng nếu trồng sen, với giá 1 bông hoa sen HTX đang bán bằng đúng 1 kg lúa, thì cũng 1 sào trồng sen, sau 6 tháng thu được 1.500 bông, tương ứng 1.500 kg lúa, như vậy là gấp 5-6 lần cấy lúa, mà trồng sen còn an toàn hơn (không sợ bị bão lụt )
 |
 |
| Xã viên HTX chăm sóc vườn sen | Cán bộ kỹ thuật HTX, kiểm tra, đánh giá các giống sen, súng trong dự án |
Hơn nữa việc trồng chế biến sen sẽ thu hút 1 lượng lớn chất xám, trí tuệ của lớp trẻ, nếu con họ học đại học khi ra trường, đâu cứ nhất thiết phải bám trụ ở lại thành phố làm các công việc trái ngành nghề, mà có thể về nông thôn để xây dựng quê hương, như việc tham gia chuỗi giá trị của cây sen, đâu chỉ của các kỹ sư nông nghiệp mà còn của các kỹ sư, cử nhân các ngành Bách khoa, Ngoại thương, Kinh tế, Dược, … mỗi người 1 việc, đều tạo ra sản phẩm có giá trị cao cho xã hội.
Tiềm năng phát triển của HTX Hoa Sen Vân Đài trong tương lai
Chính sự thay đổi tư duy, dẫn đến thay đổi hảnh động, từ chỗ xã viên HTX ai cũng thấy lo, thấy ngại, không có niềm tin, làm vì nhiệm vụ, đến nay họ đã thực sự đam mê, thực sự tin tưởng, và có những hành động, những sáng tạo, những cải tiến rất hay, rất có giá trị, áp dụng vào sản xuất, cải tiến năng suất, chất lượng sản phẩm.
 |
 |
| Vườn sen, súng của HTX lúc bình minh | Trồng sen, tận dụng diện tích trống, làm đẹp cảnh quan cho thôn quê |
Với hướng đi đúng, cách tiếp cận hợp lý, áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ mới tiên tiến vào sản xuất, cộng thêm cách thức quản lý trang trại phù hợp, chắc chắn mô hình chuyển đối đất lúa trũng kém hiệu quả, sang trồng sen của HTX hoa sen Vân Đài sẽ mang lại sự thành công trên cả phương diện kinh tế, xã hội.
Đặng Văn Đông
