Ngàn đời nay, người dân quê tôi – Vân Đài – quen với hai chữ “thu hoạch” gắn liền với hai vụ lúa trong năm, thêm vụ đông ngô, khoai khi được mùa. Thu hoạch khi ấy mang tính đại trà, diện rộng, in đậm dấu ấn của nền nông nghiệp truyền thống.
Xưa, ngày mùa về là tiếng đập lúa bằng cối đá vang khắp xóm làng, tiếng bước chân kéo trục lạo xạo trên sân phơi, tiếng sàng sẩy thóc hòa cùng mồ hôi thấm đẫm vai áo. Nay, những âm thanh ấy dần được thay thế bằng tiếng máy gặt, máy công nông, xe máy chở thóc nối nhau về sân nhà. Ngày mùa vẫn vất vả, gương mặt người nông dân vẫn sạm nắng, có năm còn phải “chạy bão” để cứu lúa, nhưng niềm vui thu hoạch luôn hiện hữu, dù cái nghèo vẫn lẩn khuất đâu đó sau mùa gặt.
Thế rồi, khi năng suất lúa ngày một tăng, nghịch lý lại xuất hiện: vụ đông dần bị lãng quên. Cánh đồng quê vẫn đó, nhưng ngô, khoai, lạc, đỗ… gần như vắng bóng. Đồng đất quen thuộc trở nên đơn điệu, tiềm năng chưa được đánh thức.
Trong bối cảnh ấy, Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài mạnh dạn triển khai trồng hoa dơn (lay ơn) ngay trên chính cánh đồng vốn trồng sen. Ngày dự án bắt đầu, nhất là khi làm đất, không ít người qua lại lắc đầu hoài nghi. Có người còn thẳng thắn hỏi Ban Giám đốc HTX: “Đất này trồng sen thì được, chứ từ xưa đến nay làng mình có ai trồng hoa đâu?”. Sự nghi ngại ấy là điều dễ hiểu, bởi đó là thách thức đối với tư duy canh tác đã ăn sâu qua nhiều thế hệ.
Dẫu vậy, HTX vẫn kiên định triển khai theo đúng thời vụ. Từ khâu cải tạo đất, xuống giống đến chăm sóc, cắm cọc làm giàn cho cây tựa… tất cả đều mới mẻ, nhiều gian nan. Với sự phối hợp chặt chẽ của các cán bộ chuyên môn Viện Nghiên cứu Rau quả, sau năm đầu còn bỡ ngỡ, đến năm 2026, cánh đồng hoa dơn của HTX Hoa sen Vân Đài đã thực sự “lột xác”. Ai đến thăm cũng trầm trồ trước những luống hoa vươn ngồng trong nắng sớm. Đối tác tìm đến ngày càng nhiều, có thời điểm lượng hoa thu hoạch còn không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường.
Thu hoạch hoa dơn diễn ra nhẹ nhàng, trật tự. Từng nhóm công nhân đi theo từng luống, từng thửa ruộng, phân loại theo màu sắc; tỉ mỉ chọn từng cây đạt tiêu chuẩn về chiều cao, độ to, độ dài bông hoa. Hoa được tập kết, đóng gói và giao cho khách trong sự chuyên nghiệp, chỉn chu – rất khác với cảnh thu hoạch ồn ào, tất bật của ngày mùa lúa trước kia.
Niềm vui của vụ hoa dơn không chỉ nằm ở những bó hoa tươi đẹp hay giá trị kinh tế mang lại. Quan trọng hơn, đó là niềm vui của sự thay đổi tư duy. Từ Ban Giám đốc, các thành viên HTX đến bà con trong làng, mọi người dần nhận ra rằng: đồng đất quê hương không chỉ bó hẹp trong những cây trồng “truyền thống”. Nếu biết mạnh dạn đổi mới, áp dụng khoa học kỹ thuật, ngay cả những loại cây “xưa nay chưa trồng” cũng có thể bén rễ, sinh trưởng tốt và mang lại hiệu quả cao.
Thu hoạch hoa dơn hôm nay, vì thế, không chỉ là thu hoạch một mùa hoa, mà còn là thu hoạch của niềm tin, của tư duy đổi mới đang nảy mầm trên chính cánh đồng Vân Đài.
Bài và ảnh Đặng Văn Ngoạn
